• Αρχική
  • Οργάνωση
  • Ο Δήμος Δωδώνης
  • Δ.Ε. Λάκκας Σουλίου

Δ.Ε. Λάκκα Σουλίου

Η Δημοτική Ενότητα Λάκκας Σουλίου σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011 έχει μόνιμο πληθυσμό 2.405 κατοίκους και αποτελείται από τις εξής τοπικές κοινότητες:

Τοπική Κοινότητα Αλεποχωρίου - Μπότσαρη

Το Αλεποχώρι (Αλποχώρι) Μπότσαρη βρίσκεται στο νότιο τμήμα του Νομού Ιωαννίνων, στην περιοχή Λάκκας Σουλίου στον Δήμο Δωδώνης. Απέχει από τα Ιωάννινα 73 χλμ και βρίσκεται σε υψόμετρο 440μ. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011 ο μόνιμος πληθυσμός του ανέρχεται σε 208 κατοίκους.

Τα Ερείπια πελασγικών τειχών, το νεκροταφείο στη θέση "Καραούλη Τοκαίων" και στη θέση "Σπιτοτόπι" Αλεποχωρίου Μπότσαρη αποτελούν ιστορικά μνημεία της περιοχής. Ο Ιερός Ναός Γενέθλιος Θεοτόκου και η Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου ( Η αγιογράφηση του ναού έγινε το 1784, με χρήματα του λήσταρχου Διαμάντη Σπάτουλα, που εικονίζεται σε τοιχογραφία σε έναν από τους κίονες του ναού. Ο ναός της Κοίμησης κτίστηκε το 1764 από τον ιερομόναχο Ιωάννη, ο οποίος εικονίζεται επίσης σε τοιχογραφία του ιερού. Τρίκλιτη βασιλική με τρούλο και μεταγενέστερο χαγιάτι στη νότια πλευρά, η εκκλησία είναι σήμερα κοιμητηριακός ναός του οικισμού.(ΥΑ 15904/24-11-1962 - ΦΕΚ 473/Β/17-12-1962)) είναι κάποιες από τις πιο αξιόλογες εκκλησίες της περιοχής.

Πολιτιστικές εκδηλώσεις - Πανηγύρια: Αγίου Γεωργίου - Κινητή εορτή

15 Αυγούστου: Γιορτή Κοίμησης Θεοτόκου

Ήθη - Έθιμα - Παραδόσεις: Στη βρύση στα Τσερίτσαινα Το τραγούδι που συνόδευε το χορό εξυμνούσε την παληκαριά των Σουλιωτών και χορευόταν από άνδρες και γυναίκες στην περιοχή «Λάκα Σούλι» με λαβή από τις παλάμες και λυγισμένους τους αγκώνες. Πρόκειται κι εδώ για ένα είδος «διπλού» χορού, αποτελείται δηλαδή από δύο διαφορετικά χορευτικά μοτίβα τα οποία εναλλάσσονται καθ’ όλη την διάρκεια του χορού.

Γαστρονομία - Τοπικές Γεύσεις: Γαλατόπιτα, κοφτόπιτα, κολοκυθόπιτα, κρεατόπιτα, λαχανόπιτα, τυρόπιτα

Παραδοσιακά επαγγέλματα: Κύρια δραστηριότητα η γεωργοκτηνοτροφία

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική: Η δομή των οικισμών βασίζεται στη συνοικία που συγκεντρώνει το σύνολο των εγκαταστάσεων μιας διευρυμένης οικογένειας ή “φάρας”. Μερικές τέτοιες συνοικίες οργανώνονται γύρω από ένα κέντρο που μπορεί να είναι μια εκκλησία, μια πλατεία ή ακόμα και η οικία μιας ισχυρής οικογένειας. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του οικιστικού συστήματος είναι ο συνδυασμός των πολλών οχυρώσεων, τα μοναστήρια και τα πυργόσπιτα σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο. Η θέση της περιοχής μεταξύ Ιωαννίνων και Σουλίου υπήρξε ο κύριος λόγος της αστάθειας που επικρατούσε στην περιοχή όσο και στον τρόπο ζωής.

Τοπική Κοινότητα Άρδοσης

Άρδοση είναι ο ορεινός οικισμός με υψόμετρο 560μ στην πρώην επαρχία Δωδώνης του νομού Ιωαννίνων. Βρίσκεται στο νοτιοδυτικό άκρο του νομού, στις νότιες απολήξεις των ορέων του Σουλίου, 60 χλμ. ΝΔ της πόλης των Ιωαννίνων. Υπάγεται διοικητικά στην δημοτική ενότητα Λάκκκας Σουλίου και περιλαμβάνει τους οικισμούς Άρδοσις και Μονοδένδρι. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011 ο μόνιμος πληθυσμός του ανέρχεται σε 122 κατοίκους.

Παράλληλα, σε αντίθεση με το μέγεθός της, η Αρδοση κερδίζει τις εντυπώσεις με την αμφιθεατρική θέα και τις πολυάριθμες πηγές της, οι οποίες όμως υπήρξαν η αφορμή για διαδοχικές κατολισθήσεις στο παρελθόν, με αποτέλεσμα να χαθεί η πλατεία του χωριού και να γκρεμιστούν τα υπέροχα πετρόχτιστα κτίριά της, το δημοτικό σχολείο και η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής.

Τοπική Κοινότητα Αχλαδέας

Η Αχλαδέα Ιωαννίνων βρίσκεται σε υψόμετρο 550μ και απέχει 42 χλμ από τα Ιωάννινα. Η παλαιά της ονομασία ήταν Τόσκεσι και ο μόνιμος πληθυσμός της σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011 είναι 144 κάτοικοι (25 Άνω Αχλαδέαι, 23 Αχλαδέαι, 54 Βαδίστρα, 21 Κολλαίικα, 21 Λεπάδιον).

Ιστορικά μνημεία- μουσεία • Αρχαίο κάστρο «Καστρί» οικσμός Βαδίστρας • Οικιστικό συγκρότημα στρατώνα Αλή Πασιά (Τζιμαίικα) 1970 (ΥΑ ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1/Φ33/26895/771/7-7-1980 - ΦΕΚ 702/Β/25-7-1980) • Δημοτικό σχολείο Ιδρύματος Μελλά. • Έκθεση φωτογραφίας (πνευματικό κέντρο Λεπάδι) • Φρούριο στη θέση "Βάτιστα" Αχλαδεών (ΥΑ 15794/19-12-1961 - ΦΕΚ 35/Β/2-2-1962)

Αξιόλογες εκκλησίες –Ι.ΜονέςΙερά Μονή Κοίμησης της Θεοτόκου. Χτισμένη στους πρόποδες του όρους Ολύτσικα 2 χλμ. βόρεια του οικισμού. Παλαιότερα διέθετε μεγάλη περιουσία και συντηρούσε το σχολείο του χωριού. Το Καθολικό είναι τρίκλιτο βασιλικό με τρούλο και νάρθηκα και χρονολογείται το 1772. Στη νότια πλευρά υπάρχει χαγιάτι για στη δυτική κωδωνοστάσιο. Οι τοιχογραφίες του ναού έγιναν το 1810 από τον ζωγράφο και ιερέα Κωνσταντίνο και τους γιούς του, Ιωάννη και Χριστόδουλο από την Κορύτιανη. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο, τα προσκυνητάρια και ο άμβωνας είναι επίσης του 19ου αι. • Ιερός Ναός Γενέσιο της Θεοτόκου - Παναγίας Λαμποβίθρας. Η εκκλησία υπήρξε παλαιότερα καθολικό μοναστηριού. Η χρονολογία ανέγερσης της δεν είναι γνωστή, αλλά αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά της επιβεβαιώνουν την παράδοση, ότι πρόκειται για βυζαντινό κτίσμα (πιθανόν του 13ου αι.) Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται στο 17ο αι.(ΥΑ ΥΠΠΕ/Β1/Φ33/20692/487/17-5-1985 - ΦΕΚ 342/Β/31-5-1985)

Πολιτιστικές εκδηλώσεις- Πανηγύρια • Αποκριάτικες Εκδηλώσεις • Αγίας Παρασκευής - 26 Ιουλίου • Κοίμηση της Θεοτόκου - 15 Αυγούστου • Αγίου Γεωργίου - Κινητή εορτή • Λαζάρου - Κινητή εορτή • Γιορτή Τσίπουρου

Ήθη –Έθιμα – Παραδόσεις

Στη βρύση στα Τσερίτσαινα Το τραγούδι που συνόδευε το χορό εξυμνούσε την παληκαριά των Σουλιωτών και χορευόταν από άνδρες και γυναίκες στην περιοχή «Λάκα Σούλι» με λαβή από τις παλάμες και λυγισμένους τους αγκώνες. Πρόκειται κι εδώ για ένα είδος «διπλού» χορού, αποτελείται δηλαδή από δύο διαφορετικά χορευτικά μοτίβα τα οποία εναλλάσσονται καθ’ όλη την διάρκεια του χορού.

Παραδοσιακά Επαγγέλματα Κύρια δραστηριότητα η γεωργοκτηνοτροφία

Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Η δομή των οικισμών βασίζεται στη συνοικία που συγκεντρώνει το σύνολο των εγκαταστάσεων μιας διευρυμένης οικογένειας ή “φάρας”. Μερικές τέτοιες συνοικίες οργανώνονται γύρω από ένα κέντρο που μπορεί να είναι μια εκκλησία, μια πλατεία ή ακόμα και η οικία μιας ισχυρής οικογένειας. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του οικιστικού συστήματος είναι ο συνδυασμός των πολλών οχυρώσεων, τα μοναστήρια και τα πυργόσπιτα σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο. Η θέση της περιοχής μεταξύ Ιωαννίνων και Σουλίου υπήρξε ο κύριος λόγος της αστάθειας που επικρατούσε στην περιοχή όσο και στον τρόπο ζωής. • Νερόμυλος επισκευασμένος Αγίας Παρασκευής • Κτιριακό συγκρότημα Νερόμυλου στη θέση ποτάμι (ΥΑ ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ/3538/4200/23-1-2002 - ΦΕΚ 141/Β/12-2-2002) • Δημοτικό σχολείο Ιδρύματος Μελλά Διατηρητέο πρώην Δημοτικό Σχολείο στην Αχλαδέα Ιωαννίνων(ΥΑ ΥΠΠΟ/ΔΙΛΑΠ/Γ/3819/55205/9-11-1995 - ΦΕΚ 968/Β/24-11-1995) • Οικιστικό συγκρότημα στρατώνα Αλή Πασιά (Τζημέικα) 1970. Βόρεια του χωριού στην άκρη απότομου γκρεμού με θέα προς τη Λάκκα Σούλι βρίσκεται μεγάλο κτίριο της Εποχής της Τουρκοκρατίας σε σχήμα Π, που αποκαλείται από τους ντόπιους Τζήμέικα. Το κτίριο έπαιξε σημαντικό ρόλο στους αγώνες των σουλιωτών κατά του Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Από αυτό η δυτική πτέρυγα είναι παλαιότερη, των αρχών του 19ου αι. Είναι κτισμένο με αργολιθοδομή και καλύπτεται με ξυλοστέγη και μαυρόπλακα. Παράθυρα με λίθινα τόξα, καταχύστρα επάνω από την τοξωτή είσοδο, πολεμίστρες και λίθινα φουρούσια κοσμούν τις εξωτερικές πλευρές. Με βάση τα ιστορικά δεδομένα, το φρουριακό χαρακτήρα και τη στρατηγική του θέση, είναι γνωστό ότι χρησίμευε κατά καιρούς ως αμυντικό αντέρεισμα των Σουλιωτών στον αγώνα τους κατά του Αλή Πασά. Σήμερα είναι ετοιμόρροπο. (ΥΑ ΥΠΠΕ/ΑΡΧ/Β1/Φ33/26895/771/7-7-1980 - ΦΕΚ 702/Β/25-7-1980)

Τοπική Κοινότητα Βαργιάδων

Οι Βαργιάδες βρίσκονται σε υψόμετρο 760μ και απέχουν από τα Ιωάννινα 35 χλμ. Ο μόνιμος πληθυσμός τους σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011 είναι 188 κάτοικοι.

Ιστορικά στοιχεία: Εντάσσεται γεωγραφικά στην περιοχή του Άνω Λούρου.

Αξιόλογες εκκλησίες - Ι. Μονές: Μεταβυζαντινός Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου

Πολιτιστικές εκδηλώσεις - Πανηγύρια: 29 Ιουνίου: Γιορτή Πέτρου και Παύλου

Ήθη - Έθιμα - Παραδόσεις: Στη βρύση στα Τσερίτσαινα Το τραγούδι που συνόδευε το χορό εξυμνούσε την παληκαριά των Σουλιωτών και χορευόταν από άνδρες και γυναίκες στην περιοχή «Λάκα Σούλι» με λαβή από τις παλάμες και λυγισμένους τους αγκώνες. Πρόκειται κι εδώ για ένα είδος «διπλού» χορού, αποτελείται δηλαδή από δύο διαφορετικά χορευτικά μοτίβα τα οποία εναλλάσσονται καθ’ όλη την διάρκεια του χορού.

Γαστρονομία - Τοπικές Γεύσεις: Γαλατόπιτα, κοφτόπιτα, κολοκυθόπιτα, κρεατόπιτα, λαχανόπιτα, τυρόπιτα

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική: Η δομή των οικισμών βασίζεται στη συνοικία που συγκεντρώνει το σύνολο των εγκαταστάσεων μιας διευρυμένης οικογένειας ή “φάρας”. Μερικές τέτοιες συνοικίες οργανώνονται γύρω από ένα κέντρο που μπορεί να είναι μια εκκλησία, μια πλατεία ή ακόμα και η οικία μιας ισχυρής οικογένειας. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του οικιστικού συστήματος είναι ο συνδυασμός των πολλών οχυρώσεων, τα μοναστήρια και τα πυργόσπιτα σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο. Η θέση της περιοχής μεταξύ Ιωαννίνων και Σουλίου υπήρξε ο κύριος λόγος της αστάθειας που επικρατούσε στην περιοχή όσο και στον τρόπο ζωής.

Τοπική Κοινότητα Γεωργάνων

Οι Γεωργάνοι βρίσκονται σε υψόμετρο 580μ και απέχουν 60χλμ από την πόλη των Ιωαννίνων. Ο μόνιμός πληθυσμός τους σύμφωνα με την απογραφή του 2011 είναι 132 κάτοικοι (69 Γεωργάνοι, 20Λιβάδιον, 43 Μπάλας)

Υψόμετρο:580μ

Πληθυσμός: 329 κάτοικοι (184 οι Γεωργάνοι, 54 το Λιβάδιον, 91 ο Μπάλας)

Απόσταση από μεγάλο αστικό κέντρο: 60 χλμ. από Ιωάννινα

Αξιόλογες εκκλησίες - Ι. Μονές: Κοίμηση της Θεοτόκου

Ήθη - Έθιμα - Παραδόσεις:Στη βρύση στα Τσερίτσαινα Το τραγούδι που συνόδευε το χορό εξυμνούσε την παληκαριά των Σουλιωτών και χορευόταν από άνδρες και γυναίκες στην περιοχή «Λάκα Σούλι» με λαβή από τις παλάμες και λυγισμένους τους αγκώνες. Πρόκειται κι εδώ για ένα είδος «διπλού» χορού, αποτελείται δηλαδή από δύο διαφορετικά χορευτικά μοτίβα τα οποία εναλλάσσονται καθ’ όλη την διάρκεια του χορού.

Γαστρονομία - Τοπικές Γεύσεις: Γαλατόπιτα, κοφτόπιτα, κολοκυθόπιτα, κρεατόπιτα, λαχανόπιτα, τυρόπιτα

Παραδοσιακή αρχιτεκτονική: Η δομή των οικισμών βασίζεται στη συνοικία που συγκεντρώνει το σύνολο των εγκαταστάσεων μιας διευρυμένης οικογένειας ή “φάρας”. Μερικές τέτοιες συνοικίες οργανώνονται γύρω από ένα κέντρο που μπορεί να είναι μια εκκλησία, μια πλατεία ή ακόμα και η οικία μιας ισχυρής οικογένειας. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του οικιστικού συστήματος είναι ο συνδυασμός των πολλών οχυρώσεων, τα μοναστήρια και τα πυργόσπιτα σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο. Η θέση της περιοχής μεταξύ Ιωαννίνων και Σουλίου υπήρξε ο κύριος λόγος της αστάθειας που επικρατούσε στην περιοχή όσο και στον τρόπο ζωής.

Τοπική Κοινότητα Δερβιζιάνων

Τα Δερβίζιανα είναι ένα από τα μεγαλύτερα και δημοφιλέστερα χωριά των Ιωαννίνων. Πρόκειται για χωριό που βρίσκεται στην αρχή του νομού Ιωαννίνων στα σύνορα με την Πρέβεζα και που μέχρι πριν λίγα χρόνια παρά την αυξημένη αστικοποίηση που γνώρισε η Ελλάδα στα μεταπολιτευτικά χρόνια αριθμούσε μεγάλο πλήθος μόνιμων κατοίκων. Σήμερα ο μόνιμος πληθυσμός τους σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011 είναι 252 κάτοικοι.

Η ιστορία των Δερβιζιάνων ξεκινά πολύ πριν την Οθωμανική κατοχή, όμως τα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν αυτά που διατάραξαν και καθόρισαν μια για πάντα τον χάρτη της Λάκκας Σουλίου.

Οι κάτοικοι του χωριού, στα χρόνια του Τούρκικου φλοιού, είχαν απαρνηθεί τον Χριστιανισμό, είχαν μπει για τα καλά στον ζυγό και την προστασία των Τούρκων, ανακατεύτηκαν μαζί τους, έφεραν στον κόσμο πολλούς μιγάδες Τούρκους και αποτελούσαν ένα από τα πιο φιλόξενα μέρη των κατακτητών. Οι βλέψεις τους όμως δεν σταματούσαν εκεί μιας και ήθελαν να καταπιέζουν συνεχώς τους «γείτονες» Σουλιώτες. Αυτό ήταν και το λάθος τους.

Στις 26 Ιουλίου και κατόπιν συνέλευσης στο Σούλι εξελέχθησαν 700 Σουλιώτες πατριώτες με αποστολή να μπουν στα Δερβίζιανα και είτε να πάρουν πίσω τον τόπο είτε να πεθάνουν στη μάχη. Η ιστορία της περιοχής έδειχνε να εξαρτάται από το πόσο αποτελεσματικοί θα ήταν αυτοί οι 700 άνδρες. Τι συνέβη στη μάχη των Δερβιζιάνων; Οι Σουλιώτες όχι μόνο κέρδισαν τους Τούρκους και τους υποδουλωμένους κατοίκους, αλλά φρόντισαν να σφάξουν μέχρι και τον τελευταίο άνδρα. Τα γυναικόπαιδα δεν τα σκότωσαν, όμως τα ανάγκασαν σε φυγή. Σε μερικές ώρες το χωριό είχε αδειάσει. Όχι όμως για πολύ. Οι Σουλιώτες εγκαταστάθηκαν μαζί με τις οικογένειες τους κάνοντας το χωριό φάρο του Ελληνισμού, του Χριστιανισμού και τόπο έμπνευσης για τις γύρω υποταγμένες περιοχές. Τα Δερβίζιανα γιορτάζουν την μέρα της ανεξαρτησίας τους την 26η Ιουλίου, ημέρα της Αγίας Παρασκευής με πανηγύρι των κατοίκων στο χώρο του χωριού.

Τα Δερβίζιανα είναι ένας φιλόξενος τόπος με σημαντικά αξιοθέατα όπως ο «αθάνατος» Πλάτανος στην πλατεία του χωρίου, η πέτρινη βρύση, οι εκκλησίες και το μοναστήρι καθώς και η προτομή του Ζέρβα στο δρόμο του χωριού πάνω από την Εκκλησία του Αγίου Νικόλαου.

Το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου, το χωριό των Δερβιζιάνων θυμίζει… κωμόπολη καθώς οι χωριανοί έρχονται από τα αστικά κέντρα και γεμίζουν τους δρόμους, τις πλατείες και τα καφενεία. Πρόκειται για την εποχή του χρόνου που φέρνει κοντά ανθρώπους από όλα τα μέρη της Ελλάδας (και αρκετά του κόσμου) χαρίζοντας τους ξεχωριστές στιγμές χαλάρωσης, διασκέδασης και απόλαυσης του φυσικού περιβάλλοντος.

Τοπική Κοινότητα Ελάφου

Την τ.κ Ελάφου αποτελούν η πρώην κοινότητα Ελάφου και ο συνοικισμός Βάρδας. Η Ελαφος είναι χτισμένη σε μια πτυχή του λόφου «Καλός». Ο οικισμός είναι χτισμένος αμφιθεατρικά πάνω από την πλατεία του χωριού όπου βρίσκετε ο Ιερός Ναός Γεννήσεως της Θεοτόκου, το Δημοτικό σχολείο , το γραφείο και το Αναψυκτήριο του συλλόγου. Στο κέντρο του οικισμού βρίσκετε ο Βυζαντινός Ναός του Άγιου Νικολάου που χρονολογείται από το 1600. Είναι τοιχογραφημένος με σπάνιες τοιχογραφίες και διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση χάρης στην προσφορά των χωριανών. Στην άκρη του οικισμού και στον δρόμο προς την Άδροση είναι χτισμένο το εξωκλήσι του Αγίου Νικολάου Κούτρου, που γιορτάζει στις 20 Μαΐου. Ο Ναός αυτός ήταν ο κεντρικός Ναός του Κούτρου, του χωριού που θάφτηκε στο παρελθόν μετά από κατολίσθηση.

Σήμερα οι κάτοικοι του χωριού δεν ξεπερνούν τους σαράντα και είναι στην πλειοψηφία τους άνω των 50 ετών.

Ο κεντρικός Ναός της Γεννήσεως της Θεοτόκου γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Η εκκλησιαστική επιτροπή και ο Σύλλογος διοργανώνουν ημερήσιο πανηγύρι.

Στο χωριό εχει την έδρα του ο πολιτιστικός σύλλογος ο οποίος παρουσιάζει έντονη δραστηριότητα σε πολιτιστικά και άλλα θέματα. Κεντρική εκδήλωση του Συλλόγου είναι το γλέντι το πρώτο Σάββατο του Αυγούστου

elaf

Η ονομασία Ελαφος δόθηκε μετά την απελευθέρωση το1913 σε αντικατάσταση του σλαβικού ονόματος Δραγοβέτσι.

Ο ΜΥΘΟΣ λέει πως στο πανηγύρι του χωριού γινόταν θυσία ελαφιού το οποίο ερχόταν μόνο του. Προφανώς πρόκειται για γεγονός που έχει τη ρίζα του στους προχριστιανικούς χρόνους. Κατά τις ανασκαφές για την ανέγερση του σχολείου βρέθηκαν οστά από ελάφια.

ΙΣΤΟΡΙΑ. Η Ελαφος κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς χρόνους, αυτό μαρτυρά η εύρεση λίθινων εργαλείων (πέλεκυς)κλπ. κατά την ανασκαφή για την ανέγερση του σχολείου τα οποία εκτυθωνται στο Αρχαιολογικό μουσείο Ιωαννίνων.

Ο συνοικισμός Βάρδας ανήκει στην κοινότητα Ελάφου από τη δεκαετία του 90 μετά από επιθυμία των κατοίκων της. Μέχρι τότε άνηκε στην κοινότητα Λίππας. Πιθανολογείτε ότι το όνομα το πήρε από κάποιον Βάρδα ο οποίος ήταν και ο γαιοκτήμονας.

Σήμερα κατοικείται από περίπου 15 κάτοικους, όλοι τους συνταξιούχοι. Κεντρικός ναός είναι η Αγια Παρασκευή που γιορτάζει στις 26 Ιουλίου.

Τοπική Κοινότητα Μπεστιάς

Το χωριό, χαρακτηρίζεται από το πλήθος των αρχαίων μνημείων. Τα μνημεία αυτά δείχνουν το βάθος της ιστορίας και αποδεικνύουν ότι η περιοχή παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Η ακρόπολη και τρία κάστρα σε έναν τόσο μικρό τόπο, εντυπωσιάζουν πράγματι για πολλούς λόγους. Σώζονται ακόμη λείψανα αρχαία τείχους και κτιρίων, αρχαίοι τάφοι καθώς και ρωμαικός τάφος.

Στην εποχή του Πύρου είχε αναπτυχθεί ένας πολύ ζωντανός οικισμός. Τα Βυζαντινά μνημεία μαρτυρούν την συνέχεια στην ζωή και την ιστορία της περιοχής.

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Αθανασίου Μουκοβίνας, μονόχωρος Ναός με τετράριχτη στέγη του 18ου αιώνα, είναι χτισμένος πάνω σε παλαιότερο που είχε θεμελιωθεί το 1450 μ. Χ. Στον ίδιο οικισμό έχει χτιστεί και ο Ιερός Ναός της Αγίας Παρασκευής.

Τα πλούσια νερά του Αχέροντα επιτρέπουν εδώ την ανάπτυξη των ιχθυοκαλλιεργειών και μετατρέπουν σε εύφορα τα λίγα κομμάτια γης.

Τοπική Κοινότητα Παλαιοχωρίου

Εδώ η αρχαιοελληνική ιστορία συναντά τους Σουλιώτες και από την συνάντηση αυτή γεννιούνται οι Μποτσαραίοι. Το σπίτι των καπεταναίων της ελευθερίας σώζεται ακόμη. Λιτό και μεγαλοπρεπές μαζί. Στέκεται εκεί και αντιστέκεται στον χρόνο, για να θυμίζει και να διδάσκει. Το μνημείο των Μποτσαραίων στέκει εκεί, ελάχιστος φόρος τιμής στους αγώνες των Σουλιωτών που πότισαν τα βράχια με το αίμα τους.

Παλαιολιθικά ευρήματα, το κάστρο και το νεκροταφείο των ελληνιστικών χρόνων, αποτελούν ξεχωριστά σημεία του χωριού.

Το 1700 μ. Χ. θεμελιώθηκε ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου και έναν αιώνα αργότερα ο Ναός της Γέννησης του Ιωάννου του Προδρόμου.

Για το καστρί του Παλαιοχωρίου, μιλούν ακόμη οι κάτοικοι και αναφέρονται στην μικρή ελληνιστική ακρόπολη, με το οχυρωματικό της τείχος και σε κοντινή απόσταση τα ίχνη του αρχαίου νεκροταφείου

Τοπική Κοινότητα Πεντολάκκου

Στην υψηλότερη κορφή χτίστηκε το 1955 η Μονή της Ευαγγελίστριας, τόπος προσκυνήματος για όλη την Ήπειρο. Κάποτε οι κάτοικοι ανέβαιναν πεζοί το βουνό και αυτό το μονοπάτι σώζεται ακόμη. Η κούλια των Ζηκαίων, που είχαν πρωταγωνιστήσει στους αγώνες, σώζεται στον οικισμό, όπως και το αρχοντικό της οικογένειας. Και η δίστομη στέρνα, που κάποτε ξεδιψούσαν εκατοντάδες, σήμερα στέκει εκεί για να προσφέρει ακόμη τα νερά της.

Τοπική Κοινότητα Ρωμανού

Παλαιολιθικά ευρήματα, ίχνη προϊστορικών εγκαταστάσεων και σημάδια ενός αρχαίου οικισμού, δείχνουν ότι το χωριό
στους πρόποδες των βουνών του Σουλίου και πάνω από τον Αχέροντα, κατοικούνταν από τα βάθη των αιώνων.

Σώζονται ακόμη αρχαίοι τάφοι αλλά και ένα νεκρομαντείο.

Ένα μονοπάτι στα κακοτράχαλα βουνά, οδηγεί στο Σούλι. Είναι ο δρόμος της ιστορίας.

Ο παραδοσιακός νερόμυλος και η οικία Ναστούλη, αποτελούν δύο ακόμη ξεχωριστά σημεία της παράδοσης και της ιστορίας.

Το 1113 μ. Χ. χτίστηκε η Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και ανακαινίστηκε επτά αιώνες αργότερα. Περιμετρικά αναπτύσσεται το ηγουμενείο, τα κελιά της και οι αποθήκες όπου συγκεντρώνονταν όλη η παραγωγή από το μετόχι. Αργότερα η Μονή τοιχογραφήθηκε και συμπληρώθηκε με ένα εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο.

Το 1796 ιδρύθηκε ο Ιερός Ναός Γενέσιου της Θεοτόκου

Ο Ρωμανός έχει 403 κατοίκους σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011. Απέχει 65 χλμ ΝΔ από την πρωτεύουσα.

Τοπική Κοινότητα Σεριζιανών

Τα Σεριζάνα είναι ένας ημιορεινός τόπος σε υψόμετρο 600 μέτρων που η φύση τον στόλισε απλόχερα αφού κατάφερε να συνδυάσει αρμονικά βουνά, κάμπο αλλά και το ποτάμι θρύλο που η ιστορία του χάνεται στα βάθη των αιώνων, τον Αχέροντα.

Τα Σεριζιανά βρίσκονται 85 χιλίομετρα νοτιοδυτικά της πόλης των Ιωαννίνων και συνορεύουν βόρεια με τον συνοικισμό Κοντάτες Σκιαδά, ανατολικά με το χωριό Ρευματιά, νότια με το Τρίκαστρο (Γόρενα) και δυτικά με τα όρη του Σουλίου.

Η προέλευση του ονόματος δεν έχει εξακριβωθεί. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των παλαιοτέρων, το όνομα οφείλεται στην τοποθεσία όπου είναι κτισμένο το χωριό καθώς βρίσκεται σύρριζα στο βουνό.

Το 1919 έχουμε τη σύσταση της κοινότητας με έδρα τον οικισμό Σερζιανά. Το 1926 η κοινότητα καταργείται και συνενούται με την κοινότητα Δερβιζιάνων. Ένα χρόνο αργότερα η κοινότητα επανασυστήνεται και το 1929 καταργείται και συνενούται με την κοινότητα Παλαιοχωρίου Μπότσαρη. Το 1935 η κοινότητα αποσπάται απ’ αυτή του Παλαιοχωρίου. Στις 7 Απριλίου 1951 η ονομασία από Σερζιανα διορθώνεται σε Σεριζιανά και η επίσημη ονομασία του χωριού διορθώνεται σε κοινότητα Σεριζιανών. Το 1961 αναγνωρίζεται ο οικισμός Συκεαί και προσαρτάται στην κοινότητα. Το 1997 η κοινότητα καταργείται και συνενούται με το δήμο Δερβιζιάνων και μετέπειτα Λακκας Σουλίου, όπως αυτός προκύπτει από το σχέδιο Καποδίστριας. Από το 2010 το χωριό μας αποτελεί διοικητική ενότητα του καλλικρατικού δήμου Δωδώνης.

Σήμερα ο πληθυσμός του χωριού μας είναι 91 κάτοικοι ( απογραφή 2011), οι οποίοι στην πλειοψηφία τους ασχολούνται με την κτηνοτροφία.

Στην τοπική κοινότητα Σεριζινών συναντάμε τα στενά του Αχέροντα, τις πύλες του Άδη. Πρόκειται για μία περιοχή αξεπέραστης φυσικής ομορφιάς, μέρος της οποίας έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura. Από αυτό το στενό σημείο του Αχέροντα, ξεκινά το άβατο του Άδη. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να περπατήσει το φαράγγι και να απολαύσει την άγρια ομορφιά του. Κοντά στο Δημοτικό Σχολείο εντοπίστηκε νεκροταφείο των ελληνιστικών χρόνων, ενώ οι Ιεροί Ναοί των Αγίων Αναργύρων και της Κοίμησης της Θεοτόκου είναι τα σύγχρονα προσκυνήματα.

Τοπική Κοινότητα Σιστρουνίου

Χωριό χτισμένο στις ανατολικές απολήξεις των ορέων του Σουλίου, στο νοτιοδυτικό τμήμα του νομού. Το Σιστρούνι έχει 303 κατοίκους σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011. Απέχει 68 χλμ ΝΔ από την πρωτεύουσα.

Από εδώ ξεκινά το ταξίδι του ο Αχέροντας. Οι πηγές του ποταμού αποτελούν μία περιοχή μεγάλης φυσικής ομορφιάς και ιδιαίτερης αξίας. Τρεχούμενα νερά, υπεραιωνόβια πλατάνια και πέτρινα γεφυράκια, συνθέτουν ένα εντυπωσιακό τοπίο όπου ο μύθος συναντά την ιστορία.

Εδώ βρίσκεται ο Ιερός Ναός Γεννεσίου της Θεοτόκου, χτισμένος το 1156 μ.Χ. τρίκλυτη βασιλική με τρούλο, με υπέροχες τοιχογραφίες του 18ου αιώνα. Δίπλα στο Ναό διατηρούνται οικοδομικά κατάλοιπα κυονοστήρικτης παλαιοχριστιανικής βασιλικής με ψηφιδωτά δάπεδα. Στο Σιστρούνι σώζεται, ακόμη, ελληνιστικό κάστρο που επιδιορθώθηκε από τους Ρωμαίους.

Στη θέση Άγιος Ιωάννης, υπάρχει ελληνιστικό κάστρο του 4ου αιώνα μ.Χ. που έχει χρησιμοποιηθεί από τους Ρωμαίους, τους Βυζαντινούς και τους Σουλιώτες. Διαθέτει υπόγειες θολωτές κατακόμβες και μεγάλη κυκλική δεξαμενή νερού δίπλα στην είσοδο. Η περίμετρος του τοίχου είναι 650 μέτρα και η έκταση που εσωκλείει είναι περίπου δύο εκτάρια.

Ένα Ρωμαϊκό οικοδόμημα με ψηφιδωτό δάπεδο στον Ιερό Ναό της Παναγίας και τάφοι διάσπαρτοι σε διάφορα σημεία, μαρτυρούν την μακρά και αδιάκοπη ιστορία και πορεία στο χρόνο. Όλα αυτά συμπληρώνονται με έναν παραδοσιακό νερόμυλο με μαντάνια, ένα πετρόκτιστο κτίσμα απλής λαϊκής αρχιτεκτονικής, ένα μαντάνι κι ένα πέτρινο γεφύρι.

Στο χωριό ακόμη υπάρχει το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο της Συμπολιτείας και έκθεση φωτογραφίας.

Τοπική Κοινότητα Σμυρτιάς

Η Σμυρτιά είναι χωριό του νομού Ιωαννίνων και μέχρι το 1961 έφερε το όνομα Γκουλέμη.

Η Σμυρτιά βρίσκεται μεταξύ των Δερβιζιανών και της Ελάφου στα νοτιοδυτικά του νομού και διοικητικά ανήκει στον δήμο Λάκκας Σουλίου. Εως το 1997 ανήκε στην επαρχία Δωδώνης, ως κοινότητα Σμυρτιάς. Το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 450 μέτρων και κατά την απογραφή του 2011 είχε πληθυσμό 43 κατοίκους.

Κατά τις επίσημες απογραφές ο πληθυσμός του χωριού ήταν:

• 1940: κατ.141

• 1951: κατ.158

• 1961: κατ.143

• 1971: κατ.87

• 1981: κατ.83

• 1991: κατ.63

• 2001: κατ.97

Ο οικισμός της Σμυρτιάς αναπτύσσεται δίπλα στο ποτάμι, διαθέτει πλούσια βλάστηση με πολλά ρείκια και σμέρτα. Το μαγγανοπήγαδο θυμίζει τις παλιές δραστηριότητες που είχαν αναπτυχθεί, όπως και ο παραδοσιακός νερόμυλος. Επίσης, στον οικισμό συναντάται το Καστρί, μία ελληνιστική ακρόπολη, ένα κάστρο με οχυρωματικό τείχος στο λόφο.

Ο Πρώην Δήμος (νύν Δημοτική ενότητα) Λάκκας Σουλίου συστάθηκε με το Νόμο 2539/04-12-97 (ΦΕΚ Α’ 244/04-12-97), «Συγκρότηση της Πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης» με το όνομα Δήμος Δερβιζιάνων και μετονομάσθει σε «Δήμος Λάκκας Σουλίου» με το υπ’ αριθμ. Π.Δ. 4/14-01-2003 (ΦΕΚ Α’ 4/14-01-2003). Η Δημοτική ενότητα απαρτίζεται από 14 πρώην Κοινότητες: Αλεποχώρι Μπότσαρη, Άρδοση, Αχλαδέα, Βαργιάδες, Γεωργάνοι, Δερβίζιανα, Έλαφος, Μπεστιά, Παλαιοχώρι Μπότσαρη, Πεντόλακκος, Ρωμανός, Σεριζιανά, Σιστρούνι και Σμυρτιά. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, ο πληθυσμός της Δημοτικής ενότητας ανέρχεται στους 3.552 κατοίκους.

Έδρα  της Δημοτικής Ενότητας είναι το Τοπικό Διαμέρισμα Δερβιζιάνων όπου απέχει από την πόλη των Ιωαννίνων 46 χιλ. Ολόκληρη η περιοχή είναι κατάφυτη από κουμαριές, πουρνάρια, φελίκη, ερείκη, μυρτιές και πολλά άλλα διάφορα δέντρα. Το έδαφος είναι κατά το πλείστον φλύσχη, αργυλώδεις και προσχοσυγενές στις μικρές κοιλάδες και ασβεστολιθικό στα βουνά τόσο των Σουλιώτικων όσο και της Ολύτσικας, όπου υπάρχει μικρόν οροπέδιο. Στο εσωτερικό του δήμου και σε πολλούς λόφους υπάρχουν και σχιστολιθικά πετρώματα (μαυρόπλακα) που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα αποκλειστικά για τις στέγες των σπιτιών.

Υπάρχουν αρκετές πηγές νερού που τροφοδοτούν τον Αχέροντα και τους παραποταμούς του. Αυτές είναι στη Μπεστιά , το Σιστρούνι, τη Σμυρτιά, τους Γεωργάνους και τα Δερβίζιανα. Δεν υλοποιούνται δε και πολλές βρύσες, που εξυπηρετούν τις ανάγκες για ύδρευση των διαμερισμάτων της Δημοτικής Ενότητας.

Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωκτηνοτροφία. Καλλιεργούν καλαμπόκια, τρυφίλια ολίγα σιτηρά και όσπρια καθώς και κηπευτικά. Ιδιαιτέρως ασχολούνται με την κτηνοτροφία. Κοπάδια αιγοπροβάτων και βοειδών εκτρέφονται τόσο σε ελεύθερη βοσκή όσο και σταυλισμένα

Στην Δημοτική ενότητα λειτουργεί Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών, κλιμάκιο της μη κερδοσκοπικής Επιχείρησης «ΜΕΡΙΜΝΑ» με το πρόγραμμα ¨Βοήθεια στο σπίτι¨, καθώς και Πνευματικό Κέντρο. Το τμήμα της Λάκκας Σουλίου που καταλαμβάνει η Δημοτική Ενότητα και είναι το κεντρικότερο και το μεγαλύτερο έχει κατοικηθεί από της εποχής της εμφανίσεως του ζωικού και ανθρώπινου γένους στη γη. Τούτο το μαρτυρούν τα απολιθώματα που βρέθηκαν και αξιολογήθηκαν από αρμόδιους. Από τη νεολιθικής εποχής και μετά υπάρχουν δείγματα που επιβεβαιώνουν την κατοίκηση της περιοχής, όπως γρατινένοι και πυρολιθικοί πέλεκεις χάλκινα και σίδερα όπλα καθώς και πολλά πύλινα σκεύη, ομοιώματα και νομίσματα των ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ που κοσμούν το αρχαιολογικό μουσείο των Ιωαννίνων.

Καστροπολιτείες και ακροπόλεις συναντά ο επισκέπτης σε πολλά διαμερίσματα της Δημοτικής Ενότητας ενώ άλλα είναι σε επισκέψημη κατάσταση και άλλα δυστυχώς όχι.Ερείπια πελασγικών τειχών μπορεί κανείς να δει στην Αχλαδέα ,στη Μπεστιά ,το Σιστρούνι , το Αλεποχώρι και Παλαιοχώρι Μπότσαρη όπως επίσης αρχαίους κιβωτιόσχημους τάφους στην Αχλαδέα , στη Μπεστιά και το Σιστρούνι.Επίσης νεοκλασικά σχολεία στην Αχλαδέα όπου και το κτιριακό συγκρότημα , το μόνο από τα είκοσι που έχτισε ο Αλή Πασάς για την πολιορκία του Σουλίου και που διασώζεται μέχρι σήμερα (κασλάς Αλή Πασά) , πέτρινα γεφύρια στο Σιστρούνι , νερόμυλοι στην Αχλαδέα , το Σιστρούνι και το Αλεποχώρι.

Μετά την καταστροφή του ρωμαίου Αιμήλιου Παύλου το 167 π.χ. των πόλεων αυτών της περιοχής της Λάκκας Σουλίου και τη συμπλήρωσή της από την άγνοια των κατοίκων , ανέλαβε η αρμόδια εφορία αρχαιοτήτων την ανάδειξη και την προστασία αυτων.Δυστυχώς όμως το μόνο που μέχρι σήμερα έχει καταφέρει , εκτός ελαχίστων περιπτώσεων , είναι να συμβάλει με την αμέλειά της στην ολοκληρωτική καταστροφή αυτών. Ο δήμος μας κάνει προσπάθεια για τη σήμανση και όσο είναι εφικτό στην ανάδειξη αυτών.

Ιστορικά Στοιχεία

Από τα ελάχιστα αρχαιολογικά ευρήματα (απολιθωμένα ψάρια και οστρακοειδή) φαίνεται ότι προ 500 εκατομμυρίων ετών, η πεδινή τουλάχιστον περιοχή ήταν θάλασσα.

Ο γρανιτένιος πέλεκης του Ζωτικού, της Ελάφου και των Κοντάτων καθώς και τα χάλκινα όπλα και εργαλεία που βρέθηκαν στην Καταμάχη και στα Πλατάνια (Τσερίτσανα), μαρτυρούν ότι η ευρύτερη περιοχή κατοικούνταν από την εποχή του Λίθου και του Χαλκού. Από τον Όμηρο αναφέρεται ότι οι πρώτοι κάτοικοι που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή ήταν οι Πελασγοί στις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ. Μια χιλιετία αργότερα, περίπου στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ., διάφορες φυλές, ανάμεσα τους Σελλοί, Χάονες, Θεσπρωτοί και Μολοσσοί, πιστεύεται ότι ήρθαν να εγκατασταθούν από τη Θεσσαλία. Οι Θεσπρωτοί κυριαρχούν και επεκτείνονται ανατολικά από την περιοχή όπου είχαν πρωτοεγκατασταθεί (δυτικά παράλια της Ηπείρου) και συμπεριλαμβάνουν στις κτήσεις τους και τη σημερινή περιοχή της Δημοτικής Ενότητας.

Πολύ αργότερα, τον 50 αιώνα π.Χ. οι Μολοσσοί αρχίζουν και ισχυροποιούνται και επί βασιλείας Θαρύπα (το 429 π.Χ. περίπου) επικρατούν και απομακρύνουν οριστικά τους Θεσπρωτούς από την περιοχή. Κατά τη βασιλεία του Θαρύπα και του διαδόχου του Αλκέτα (390-370 π.Χ.) ιδρύεται και η συμμαχία των Ηπειρωτών (Απειρωτάν) στην οποία προσχώρησαν οι Χάονες και οι Θεσπρωτοί. Αναπόσπαστο τμήμα της συμμαχίας αποτελεί και η περιοχή.

Η συμμαχία των Ηπειρωτών και η ελευθερία τους κράτησε έως την εποχή που ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππο Β' παντρεύτηκε την Ολυμπιάδα, θυγατέρα του βασιλιά της Ηπείρου Νεοπτόλεμου. Ο Φίλιππος Β', ο γιος του Μέγας Αλέξανδρος και οι διάδοχοί του, κατέστησαν υποτελή στη Μακεδονία όλη την Ήπειρο. Ανεξάρτητη γίνεται πάλι η περιοχή όταν ανέρχεται στο θρόνο της Ηπείρου ο Πύρρος, ο οποίος έφτασε τα δυτικά όρια του κράτους μέχρι την Ιταλία και τη Καρχηδόνα. Η αλήθεια των παραπάνω βασίζεται και στο γεγονός ότι στη Μπεστιά βρέθηκαν νομίσματα με την επιγραφή Απειρωτάν αλλά και νομίσματα του Πύρρου.

Μετέπειτα στους αγώνες της Ρώμης εναντίον της Μακεδονίας, οι Ηπειρώτες βοήθησαν τους Μακεδόνες. Στη μάχη της Πύδνας το 168 π.Χ. οι Ρωμαίοι νικούν τους Μακεδόνες και τους συμμάχους τους. Το ίδιο έτος, ο Αιμίλιος Παύλος, έπειτα από απόφαση της Συγκλήτου, καταλαμβάνει την Ήπειρο και προβαίνει σε ολοκληρωτική καταστροφή της: 70 πόλεις καίγονται και 150.000 Ηπειρώτες θανατώνονται. Από τη λαίλαπα των Ρωμαίων δε γλίτωσε ούτε η περιοχή του Δήμου. Ήταν η εκδίκηση της Ρώμης για την "Πύρρειο νίκη" στην Ιταλία. Από τότε η Ήπειρος δε μπόρεσε να συνέλθει από τη φοβερή αυτή καταστροφή.

Στα βυζαντινά χρόνια η περιοχή αποτελεί τμήμα της αυτοκρατορίας και αρκετά συχνά δέχεται τις επιδρομές ξένων λαών. Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204 μ.Χ., αποτέλεσε περιοχή της ανεξάρτητης Διοικητικής ενότητας με το όνομα Δεσποτάτο της Ηπείρου.

Το 1449 μ.Χ. η περιοχή όπως και όλη η Ήπειρος, περιέχεται οριστικά στους Τούρκους. Τα όρη του Σουλίου αρχίζουν να γεμίζουν από κλέφτες και αμαρτωλούς, από ανθρώπους που είχαν άσβεστη μέσα τους τη φλόγα για ελευθερία, και προοδευτικά δημιουργείται η περίφημη Σουλιώτικη Συμπολιτεία. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στην πρώτη μεγάλη προσπάθεια για ελευθερία, που εκδηλώθηκε από τον αποκαλούμενο "Σκυλόσοφο" Δεσπότη Διονύσιο το 1611 και παραλίγο να ελευθερωθούν τα Ιωάννινα, συμμετείχαν και Λακκιώτες.

Η περιοχή στη διάρκεια των αγώνων των Τούρκων εναντίον του Σουλίου από το 1732-1778 και από το 1792-1803 αποτέλεσε τη σκοπιά, το φυλάκιο που παρακολουθούσε κάθε κίνηση του εχθρού και ειδοποιούσε έγκαιρα τους Σουλιώτες. Οι τούρκοι και ιδιαίτερα ο Αλή Πασάς, είχαν αναγνωρίσει τη στρατηγική σημασία της περιοχής και προσπάθησαν με κάθε τρόπο να τη θέσουν υπό τον έλεγχό τους. Ύστερα από την πτώση του Σουλίου, ο Αλή Πασάς παραχωρεί ή πωλεί ορισμένες περιοχές σε τσιφλικάδες. Τα χωριά Γεωργάνοι και Δερβίζιανα τα διατηρεί στην επικράτεια και αμέσως μετά το θάνατό του περιέχονται στο Σουλτάνο και ακολούθως στο τουρκικό δημόσιο. Τα χωριά Αλεποχώρι Μπότσαρη, Παλαιοχώρι Μπότσαρη και Ρωμανό γίνονται τσιφλίκια του Τζαμαλή αγά ενώ η Αχλαδέα τσιφλίκι του Π. Σακελλαρίου. Το 1919 απαλλοτριώνονται με απόφαση του Υπουργείου Γεωργίας.

Η περιοχή ελευθερώνεται από τον τουρκικό ζυγό το 1913. Οι κάτοικοι που ποτέ δε λύγισαν, βοήθησαν αποφασιστικά στον αγώνα για ελευθερία. Από τη δυτική πλευρά του Τόμαρου, οι γυναίκες των Τσεριτσάνων (Πλατανιών) ανέβασαν το ορειβατικό κανόνι του ελληνικού στρατού σε υψόμετρο 1.700 μ. με δύο μέτρα χιόνι. Η ενέργεια αυτή αποτέλεσε το "κλειδί" για την κατάληψη των Ιωαννίνων καθώς με το κανόνι αυτό άνοιξε ο δρόμος μεταξύ Μανωλιάσσας και Μελιγγών και κατέστη δυνατή η περικύκλωση των Τούρκων στα οχυρά του Μπιζανίου. Οι παλαιότεροι διηγούνται πολλές συγκινητικές ιστορίες που προκαλούν το θαυμασμό.

Στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας έδωσαν το παρόν και το αίμα τους αρκετοί Λακκιώτες, αρκετοί από τους οποίους διακρίθηκαν για το θάρρος και την ανδραγανθεία τους.

Στο έπος του 1940, οι Λακκιώτες πρώτοι τρέξανε στο Καλπάκι για να αναχαιτίσουν το στρατό του Μουσουλίνι. Από τη Μπεστιά είναι ο αξιωματικός του πυροβολικού Κωστάκης, η ικανότητα του οποίου καθήλωσε τα τανκς του εχθρού στο Καλπάκι και σήμανε την αρχή της αντίστροφης μέτρησης για τους Ιταλούς εισβολείς. Όταν αργότερα ο στρατός μας συγκέντρωσε τα όπλα στη Δωδώνη για να τα παραδώσει στους Ιταλούς, οι Λακκιώτες όχι μόνο δεν τα παρέδωσαν αλλά πήραν πολλά από αυτά και τα έκρυψαν.

Στο πρώτο σάλπισμα για αντίσταση οι Λακκιώτες πήραν τα όπλα και βρέθηκαν στο πλευρό του συμπατριώτη τους Ναπολέοντα Ζέρβα που έστησε το στρατηγείο του πρώτα στο Πλατάνια (Τσερίτσανα), το μετέφερε στη Λίππα και τελικά στα Δερβίζιανα. Τη δεκαετία 1940-1950, ιταλογερμανική κατοχή και εμφύλιος, η περιοχή πλήρωσε με βαρύ φόρο αίματος και τεράστιες υλικές ζημίες τον αγώνα για την ελευθερία.

Ιστορικές Μάχες

Μάχη Τοσκέσι «Οι Τσάμιδες κλείσθηκαν σε τέσσερα σπίτια και στην εκκλησία με την ελπίδα ότι θάφθανε βοήθεια από τον Χουσρίτ. Οι Σουλιώτες τουε είπαν ότι θα σταματούσαν την επίθεση υπό τον όρο ότι θα έφευγαν από το χωριό μέχρι τα μεσάνυχτα. Οι Τσάμιδες δέχθηκαν τον όρο και έφευγαν προς την Παραμυθιά. Άφησαν μέσα στο χωριό εξήντα τέσσερις νεκρούς και όλα τα πολεμοφόδια και τις αποσκευές τους. Από τους Σουλιώτες σκοτώθηκαν μόνο επτά και δώδεκα τραυματίες μεταφέρθηκαν στο Σούλι προς νοσηλεία. Μετά από τις δύο νίκες, στα Πέντε Πηγάδια και Τόσκεσι, οι Σουλιώτες απεφάσισαν να καταλάβουν τα Δερβίζιανα και να διώξουν από εκεί τους Τούρκους...» ΧΡ. ΠΕΡΑΙΒΟΣ (Απομνημονεύοντα Πολεμικά) ΑΘΗΝΑ 1836 ο.π. σελ. 311 – 312

Μάχη Βαργιάδων 14 Ιουλίου 1821 «... Ο Μάρκος Μπότσαρης με τμήμα Σουλιωτών εκινήθη έπειτα κατά των Βααργιάδων, οχυρά τοποθεσία στην οποία ο Χουρσίτ είχε εγκαταστήσει δύο χιλιάδες Τούρκους με Ανατολίτη αρχηγό. Η άμυνα των Τούρκων στους Βαργιάδες κράτησε αρκετές μέρες, έγιναν φονικές μάχες με πολλές απώλειες και για τα δύο μέρη. Οι Τούρκοι είχαν εκατόν επτά νεκρούς και διακόσιους τραυματίες και οι Σουλιώτες είχαν σάραντα δύο νεκρούς και εξήντα πέντε τραυματίες. Οι Σουλιώτες κατέλαβαν τους Βαργιάδες και κατέστερψαν από θεμέλια τα οχυρώματα που είχαν φτιάξει οι Τούρκοι...» ΧΡ. ΠΕΡΑΙΒΟΣ (Ιστορία Σουλίου και Πάργας) ΑΘΗΝΑ 1857 ο.π. σελ. 302

Μάχη Δερβιζίανων «... Οι Σουλιώτες με αρχηγούς τους Μπότσαρη και Ζάρμπα όταν έφθασαν έξω από το φρούριο των Δερβιζιάνων έδωσαν το σύνθημα (σπαθί). «Σπαθί» εφώναξαν οι αμέσως όλοι οι Σουλιώτες και πριν προλάβουν οι Τουρκομακεδόνες να καταλάβουν τι εσήμαινε η κραυγή «σπαθί», οι Σουλιώτες με τα πιστόλια και με τα μαχαίρια χτυπούσαν τους Τούρκομακεδόνες και τους συντρόφους τους μέχρι την ώρα εκείνη. Σε λίγα λεπτά της ώρας είχε γίνει μακελλειό. Εκατόν εβδομήντα μόνο, κι αυτοί πληγωμένοι, κατώρθωσαν να σωθούν φεύγοντας προς το γειτονικό δάσος με κραυγές (Μπαμπές, μπαμπές), δηλαδή (άπιστοι, άπιστοι)» Κων/νου Γ. Πανταζή «ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΟΥΛΙΟΥ» 1978 ο.π. σελ 266

Ο Αιφνιδιασμός της Βυρτζάχας 12 Ιουνίου 1800 «... Οι προπορευομένοι Σουλιώτες του Φώτη Τζαβέλλα έφθασαν πολύ κοντά στο στρατόπεδο της Βυρτζάχας, ανεβαίνοντας προς το ύψωμα, διέκριναν τον Αρβανίτη σκοπό να προβάλει στον ορίζοντα. Ακροποδιτί ορμούν επάνω του, και πριν προλάβει να πυροβολήσει και να δώσει το σύνθημα του συναγερμού στο στρατόπεδο, τον αποκεφαλίζουν. Αμέσως, όλοι μαζί, ορμούν μέσα στο στρατόπεδο, ο ένας δίπλα από τον άλλο ώστε να μη αλληλοκτυπηθούν, πέφτουν με τα χατζάρια επάνω στους Αρβανίτες τους οποίους σφάζοντας τρομοκρατούν. Μέσα στο πυκνό σκοτάδι οι Αρβανίτες βάζουν φωνές: (Σουλιώτες, Σουλιώτες ω βελέζερ), που σημαίνει Σουλιώτες, Σουλιώτες, ω αδελφοί» ΧΡ. ΠΕΡΑΙΒΟΣ (Ιστορία Σουλίου και Πάργας) ΑΘΗΝΑ 1857 ο.π. σελ. 129

Η Μάχη της Μπογόρτσας 18 Απριλίου 1821 «Η μάχη της Μπογόρτσας διήρκησε 2 ½ ώρες. Εφονεύθησαν 11 Σουλιώτες και επληγώθησαν 27. Οι Τούρκοι διαλύθηκαν ολοσχερώς. Οι Γκέγκηδες έφυγαν χωρίς επιστροφή. Οι Σουλιώτες παρακολουθούσαν τυχόν ανασύνταξη των τουρκικών στρατευμάτων στο ερειπωμένο οχυρό. Τούτο δεν έγινε, βρήκαν 32 νεκρούς οθωμανούς και δύο βαρειά τραυματίες, οπλισμό, πολεμοφόδια, ρουχισμό. Τα περάσματα, οι κορυφογραμμές του βουνού της Μπογόρτσας ήταν στον έλεγχο των Σουλιωτών πλέον. Έπαινος εδόθη στον αρχηγό των Σουλιωτών Γεώργιο Δράκο!» ΧΡ. ΠΕΡΑΙΒΟΣ (πολεμικά απομνημονεύοντα) 1836 τ.Α’. ο.π. σελ. 292

Μάχη Σιστρουνίου 9 Ιουνίου 1800 «οι Σουλιώται τον σκοπόν του Πασά απεφάσισαν να τον ματαιώσουν, ει δυνατόν, με διακοσίων συμπολιτών δύναμιν, της οποίας αρχηγοί υπήρχον οι : Φώτος Τζαβέλλας, Γκόγκας Δαγκλής, Σκούμπος Δράκος, Κολιοδημήτρης, Κίτσος Πανομάρας, Πάσχος Λάλας και Τζάλας’, ούτοι πάντες ενεδρεύσαντες τη ιδία νυκτί επί το οχυρότερον πλησίον του χωρίου μέρος, ο δε αρχηγός αυτών Τουρκαλβανός (Μουσταφά Ζηγούρης) έχων χιλίους τριακόσιους εκλεκτούς στρατιώτας υπό την οδηγίαν του, αφελκούσας το ξίφος εφορμά ανυπερθέτως κατά των δύο, τον ακολουθεί συγχρόνως και όλον το σώμα δια των συνήθων αλαλαγμών, απροσδοκήτως όμως εμπίπτει εις την ενέδραν των Σουλιωτών , όπου κατά πρώτον πυροβολισμόν φονεύονται εξ αυτών υπέρ τους τριάκοντα εκτός των τραυματιών. Το σταρτήγημα και η συμβάσα φθορά πιθανόν να μη εξήρκουν δια την ασφάλειαν της νίκης, εάν ο Αρχηγός Τζαβέλλας δεν επρολάμβανε να φονεύση τον στρατηγόν Ζηγούρην προπορευόμενον των στρατιωτών...»

Χρήσιμες Συνδέσεις

Υπουργείο Εσωτερικών
Υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης
Διαύγεια
Περιφέρεια Ηπείρου
ΚΕΠ
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
MileSTONES
INT HERIT
Αμφικτυονία Αρχαίων Ελληνικών Πόλεων
Δωδώνη το μαντείο των ήχων
Δίκτυο Πόλεων
Βιώσιμη Πόλη
Λεξικό Ιδίωμα
Νάϊος Δρόμος

Copyright © 2018 Δήμος Δωδώνης
Designed by PlanTech